Ngā Wheako o te Maru Karauna i Aotearoa

Wāhanga pūrongo 1 Hūrae 2024 – 30 Hune 2025

Ka nui te mihi ki ngā tamariki
Children (plural) aged 0-13 yearsView the full glossary
me ngā rangatahi
Young person aged 14 – 21 years of ageView the full glossary
i raro i te maru karauna, ō rātou whānau
Whānau refers to people who are biologically linked or share whakapapa. For the Monitor’s monitoring purposes, whānau includes parents, whānau members living with tamariki at the point they have come into care View the full glossary
, kaitiaki hoki, i kōrero
Conversation or discussionView the full glossary
mai mō ō rātou wheako mō tēnei pūrongo. 

E mihi ana ki ngā mahi
WorkView the full glossary
a ngā tari kei te tiaki i ngā tamariki me ngā rangatahi. E mihi ana hoki ki ngā tautoko a ngā māngai o ngā hapū
Sub-tribeView the full glossary
, ngā iwi
TribeView the full glossary
, ngā hoa pātui rautaki, ngā whakahaere Māori, ngā whakahaere kāwanatanga-kore (ngā NGO) me ngā tari kāwanatanga. 

Koinei tā mātou pūrongo whānui tuarima mō te tautuku ki Ngā Waeture a Oranga Tamariki (Ngā Paerewa Maru Karauna ā-Motu me Ngā Waeture Take Hāngai) 2018 (Ngā Waeture NCS). I ahau i tuhi i taku kupu whakataki mō tā mātou pūrongo Ngā Wheako o Te Maru Karauna i Aotearoa
New ZealandView the full glossary
tuatahi i te tau 2021, i pōhēhē ahau ka pai ake te tautuku whai muri i te rima tau. Ko tāku i manako ai, he poto ake ā tātou pūrongo e whai ana i ngā raraunga hira e whakaatu ana i te tautuku me te nui haere o ngā kōrero
Conversation or discussionView the full glossary
a te hunga mōhio mō ngā mea kei te whai take ki a rātou. 

Mai i te rima tau, kei te rite tonu ngā kōrero o ia tau – kāore tonu a Oranga Tamariki i te tautuku ki ngā waeture, ka mutu he iti noa te pai haere. He paerewa mōkito ngā waeture. Otirā, e hāngai ana ēnei waeture ki te maru karauna o ngā tamariki
Children (plural) aged 0-13 yearsView the full glossary
me te rangatahi
Young person aged 14 – 21 years of ageView the full glossary

Ko ngā tino take e toru e uru ai ngā tamariki me ngā rangatahi ki te maru karauna ko te inu waipiro me te kai pūroi a ngā mātua, te whakarekereke ā-whānau
Whānau refers to people who are biologically linked or share whakapapa. For the Monitor’s monitoring purposes, whānau includes parents, whānau members living with tamariki at the point they have come into care View the full glossary
me te kore manaaki. Pā mai ai te whētuki me ngā whakararu ki ngā taura here nō reira me manaaki. Engari e ai ki ngā tirotiro a Oranga Tamariki i āna anō mahi
WorkView the full glossary
kei runga paku atu i te hautoru anake o ngā tamariki me ngā rangatahi katoa kei raro i a ia kei te manaakitia tikatia.1 He auau te whakarerekē i ngā hononga hira o ngā tamariki me ngā rangatahi ki ngā pakeke me whakawhirinaki atu rātou pērā i tō rātou tauwhiro hapori. He koretake te whakarite mahere kia pai ai tō rātou wehe i te maru karauna, ka mutu kāore hoki i te tino whiwhi i ngā tautoko mātauranga me te hauora e hiahia ana rātou. Me te aha, ka kitea he maha ngā tamariki me ngā rangatahi i raro i te maru karauna i tūkinotia, i whakahapatia rānei.

Kei a Oranga Tamariki me ētahi atu whakahere whai mana
Prestige, authority, control, power, influence, status, spiritual power, charismaView the full glossary
maru karauna te here mō te whakatutuki i ngā Waeture NCS. Engari e whakawhirinaki ana rātou ki Te Tāhuhu o Te Mātauranga, Te Manatū Hauora me Te Whatu Ora hei whakaraupapa i ngā ratonga me ngā tautoko mā ngā tamariki me ngā rangatahi kei raro i te maru karauna, ka mutu kia tōtika te mahi tahi a te rāngai. Kāore he herenga ā-ture i runga i ērā atu tari kia pērā. I ia hapori e haere ana mātou, ka rongo mātou mō ngā tamariki me ngā rangatahi e tatari ana kia whiwhi ratonga mātauranga me te hauora, me ētahi kia whakauru atu ki te kura, ā, kei reira ngā tari kāwanatanga e tohetohe mā wai e utu. Kāore tēnei i te pai.

I kī a Oranga Tamariki kei te tino pokea ana ratonga i tēnei tau, i uaua ai te whakapai ake i ana mahi tautuku. I kī rātou kua piki te maha o ngā tamariki me ngā rangatahi kei te tae atu ki a ia mā te 17 ōrau, ā, he tino matatini ake ngā ao o ngā tamariki, ngā rangatahi me ngā whānau. 

I roto i te rima tau e pūrongo ana mātou mō te tautuku me ngā Waeture NCS, i manei te maha o ngā pūrongo māharahara me ngā tamariki me ngā rangatahi i raro i te maru karauna. Engari ko te mea kei te rite tonu kāore i te eke i a Oranga Tamariki ana mahi katoa. Ahakoa e mōhio ana mātou kua piki haere ngā mahi a Oranga Tamariki, kāore he kōrero mō te ngoikore ki te whakatutuki i ēnei waeture. Ko ngā waeture i whakamanatia i te tau 2019. Me mātua pai ake ngā mahi, kāore i tua atu.

Koinei tā mātou pūrongo manaaki tuatahi mai i te whakarerekē a Minita Upston i te Oversight of Oranga Tamariki System Act, e whakakaha ana i te noho haepapa a ngā tari mō rātou tēnei pūrongo. I kī te Minita i taua "mā ngā whakahau pūrongo tāpiri ka kakama ake ngā Minita ki te whakarite kia pai ake te tautuku a ngā tari hāngai me te whakapiki i te oranga o ngā tamariki me ngā rangatahi kei raro i te maru karauna". He mea nui tēnei, ka herea ngā tari ki te tuku kōrero ki ngā Minita whai muri i te whā marama o te putanga o tēnei pūrongo.

He mārama te puta o ngā reo o ngā tamariki, ngā rangatahi me ō rātou whānau i roto i tēnei pūrongo. Me pai ake te hunga e manaaki ana, e tiaki ana i a rātou ki te whakatutuki i ō rātou hiahia. Ina whiwhi ngā tamariki me ngā rangatahi i ngā tautoko me whiwhi rātou, ka pai ō rātou whakaaro mō ngā rā e heke iho. He ōrite ngā kōrero a te hunga i roto i tēnei pūrongo ki ngā wheako i kōrerohia i roto i ā mātou pūrongo o mua. Ka mutu, he rite tonu ki ērā i roto i te pūrongo mō te āhua o te maru karauna a VOYCE – Whakarongo Mai.2

He 5 tau te pakeke o te tamaiti i te wā i whakamanatia Ngā Waeture NCS i te tau 2019, ā, kua 11 tau ia ināianei. He roa tērā mō te tamaiti, otirā rātou i hiahia kia manaakitia, kia tiakina hoki mō ngā take e kōrerohia ana i konei.

Arran Jones
Tumu Whakarae

Kāore anō kia tino pai ake te tautuku ki Ngā Waeture o Ngā Paerewa Manaaki ā-Motu

He mārama tonu ngā kitenga hira i roto i tā mātou pūrongo whakamutunga. I kī mātou kāore tonu ngā tamariki
Children (plural) aged 0-13 yearsView the full glossary
me ngā rangatahi
Young person aged 14 – 21 years of ageView the full glossary
i te whiwhi i ngā manaaki mōkito e ai ki te Oranga Tamariki (National Care Standards and Related Matters) Regulations 2018 (NCS Regulations
(National Care Standards and Related Matters) Regulations 2018 View the full glossary
). I kī hoki mātou kāore pea e tino pai ake ngā āhuatanga i tā mātou pūrongo whai ake. Kua tutuki tērā.

Ko te take kāore e taea e ngā tauwhiro hapori kia whaitake te mahi
WorkView the full glossary
i ngā wā katoa, ā, ehara i te kaupapa matua mā ētahi atu tari kāwanatanga te āwhina

I tā mātou pūrongo o te tau 2023/24, i kōrero
Conversation or discussionView the full glossary
mātou mō ngā pūtake taketake o te kore e taea ngā manaakitanga mōkito. I roto i tēnei ko te kore e tautokona o ngā tauwhiro hapori kia whaitake te mahi, ka mutu i whakarārangitia e mātou ngā tūmomo āhuatanga e whakararu ana i ngā mahi a ngā tauwhiro hapori. 

I te tau 2024/25, i te kōrero tonu mai ngā tauwhiro hapori mō tō rātou ruhi nā ngā huringa, ā, i uaua ki a rātou te mahi me te kore whai i ngā utauta me ngā rawa e taea ai e rātou te mahi ā rātou mahi. Nā te kore whakanōhanga me ngā ratonga mā ngā tamariki me ngā rangatahi, ka tino uaua rawa atu ngā mahi a ngā tauwhiro hapori. 

"Ahakoa he aha ka mahia te mahi. Ka tau ki runga i a mātou ki te whakatinana i ngā mahere FGC [Hui ā-Whānau], ā, ka hiahia te kōti kia ētahi mahi ake i roto i ngā mahere FGC. Engari kei te uaua ki a mātou te mahi i tērā. Ko mātou anake ka mahi i tērā, te kumanu me ngā mahi hapori." – Tauwhiro hapori a Oranga Tamariki 

I kōrero hoki mātou mō te kore e tino arohia atu nō ngā tamariki me ngā rangatahi kei raro i te maru karauna e ngā ratonga kāwanatanga pērā i te hauora me te mātauranga. Ko ngā pūtea e wātea ana ki a Oranga Tamariki, ki ētahi atu tari rānei kāore e whai i te tamaiti, ka mutu kei te whakapau kaha tonu ngā tauwhiro hapori ki te whakariterite mō ngā ratonga me ngā tautoko e hiahiatia ana e ngā tamariki. Kei roto i tērā ko ngā mea pērā i ngā tautoko kaiāwhina kaiako me te āhei atu ki ngā ratonga hauora hinengaro. Otirā, kāore hoki i rerekē ake tēnei. 

He nui te tautuku i ētahi wāhi, he iti noa i ētahi, ā, ahakoa nā Oranga Tamariki i hanga ngā waeture me ū ki te katoa

I aromatawai anō a Oranga Tamariki i a ia anō, ā, ka kitea kāore rātou i te ū ki ngā paerewa manaaki katoa. Āhua hautoru (37 ōrau) o ngā tamariki me ngā rangatahi kei raro i te maru o Oranga Tamariki, ko te whakatau he wāhanga noa iho o ngā tohu hira i te tautuku.

Me ngana a Oranga Tamariki ki te tautuku ki te katoa o ngā Waeture NCS. He mea hanga e Oranga Tamariki me ngā āwhina a ngā rangatahi i tiakina me ētahi atu whakahaere e matatau ana, e mōhio ana ki te manaaki tamariki, rangatahi hoki. 

I ētahi wāhi kua kite mātou kei te pai tonu te tautuku a Oranga Tamariki i ētahi wāhi pērā i te tuitui, te pupuri me te whakakaha i te hononga o ngā whānau
Whānau refers to people who are biologically linked or share whakapapa. For the Monitor’s monitoring purposes, whānau includes parents, whānau members living with tamariki at the point they have come into care View the full glossary
ki ngā tamariki me ngā rangatahi kei raro i te maru karauna. Engari, he iti noa te tautuku o ētahi wāhanga. He koretake tonu te tautuku ki ngā whakaritenga mō te whakanoho i ngā tamariki me ngā rangatahi ki ngā kaitiaki kua whakaaetia, te whakarite i ngā nekehanga ki kaitiaki kē me te aromatawai i ngā pūkenga noho ora mō ngā rangatahi e whakarite ana ki te wehe i te maru karauna.

Kei te rongo tonu mātou i te uaua o te toro ki ngā ratonga e hiahia ana ngā tamariki me ngā rangatahi kei raro i te maru karauna pērā i ngā ratonga hauora me te mātauranga. Ahakoa he iti noa ngā tauārai e rongo ana mātou mō te āhei atu ki te ratonga hauora matua, otirā he uaua tonu te toro ki ngā ratonga hauora hinengaro.

"Kei te mahi tonu tētahi o ā mātou kaimahi ki te tūhono whānau ki a ICAMHS, ā, e hia marama nei te roa. He rua tau – he tino roa rawa." – Kaiārahi NGO

Ehara i te mea kei roto ngā tamariki me ngā rangatahi katoa i raro i te maru karauna i te mātauranga. Kei te tukituki a Oranga Tamariki rāua ko Te Tāhuhu o te Mātauranga, ngā kura hoki/rānei. Kei te taupatupatu tonu ngā tari mā wai e utu ngā tautoko mātauranga mā ngā tamariki me ngā rangatahi i raro i te maru karauna, otirā rātou he matea tauwhāiti ō rātou. Heoi, ko ngā tamariki me ngā rangatahi kei te raru, ahakoa i raro i te ture me uru rātou ki te mātauranga.

"He pērā anō te mātauranga, ka titiro mai ngā kura ki a mātou, mēnā kāore te tamaiti i te aro atu ki te kura, waiho mā [Oranga Tamariki] ... Kei reira ngā raru mā wai e utu, ka titiro mai ki a [Oranga Tamariki] i ngā wā katoa." – Kaimahi Oranga Tamariki

E whakatenatena ana mātou i a Oranga Tamariki kia haere tonu me tana Mahere Mahi Ngā Paerewa Manaaki ā-Motu, ā, ka whakamahi hei whakakaha i ngā mahi. Engari, me mātua ū ngā mahi pai ake kia kaua hoki e ngoikore ngā mahi i ētahi atu wāhi. 

Waihoki, ko tā mātou e kī ana, e tutuki ai tēnei, me mātua turaki a Oranga Tamariki i ngā ārai whakararu i ngā tikanga
Correct procedure, the customary system of values and practices that have developed over time and are deeply embedded in the social context View the full glossary
mahi tauwhiro hapori pai me te akiaki haere tonu kia āhei atu ki ngā ratonga puta noa i te kāwanatanga. E taea ai tēnei me aro atu ki te whakakaha i ngā kaihautū me te ahurea puta noa i te whakahaere. Me mātua aro hoki ki ngā mea tōtika kia māmā ake ai ki ngā tauwhiro hapori te whakatutuki i ngā mea taketake o ā rātou mahi: te whai wā ki ngā tamariki, te mārama ki ō rātou hiahia me te āwhina i a rātou kia tutuki ai aua hiahia.

Ko te tūmanako mā te mahere mahi hou ka pai ake

Ko te mea pai, i te tau 2025, i hangaia e Oranga Tamariki he Mahere Mahi mō Ngā Paerewa Manaaki ā-Motu (tirohia te Āpitihanga B), e aro ana ki te whakapai ake i tōna tautuku ki ngā wāhanga matua. Kei te whakamahia e rātou tēnei mahere kia hāngai ai ngā mahi me te aroturuki i te anga whakamua. E pono ana a Oranga Tamariki kei te pai ake ana mahi i tēnei, ā, me te tūmanako hoki ka kitea kei te pai haere ngā wāhanga matua hei te tau 2025/26. He mea pai te waihanga i tētahi mahere mahi whāiti, ā, e whakatenatena ana i a Oranga Tamariki kia ū ngā whakaaro ki tērā. 

Mā te ū o ngā whakaaro ka māmā ake pea te hiki i te tautuku

Nā te Open Home Foundation i whakatauira ka taea te hiki te tautuku ki ngā waeture. 

"Me kī ko tā mātou tikanga i ia marama [te kite i ngā tamariki] engari ko te mōkito tērā. Nō reira ka nui ake te haere atu ki tēnei tamaiti.” – Kaimahi a Open Home Foundation

Ko tētahi rerekētanga hira kāore i a Open Home Foundation ngā kawenga mō te whakahaere i te kūaha o mua – te aromatawai me te urupare ki ngā pūrongo māharahara, te whakahaere i te mauhere tamariki rānei. Ko tōna kaha kia arotahi anake ki te kounga o te manaaki tētahi take pea he nui ake pea te haere atu ki te kitekite i ngā tamariki kei raro i a rātou. 

Ko te mahi mā Oranga Tamariki he kimi huarahi e āta tāpuitia mai ai ngā rawa me ngā kaha kia taea ai ngā paerewa manaaki. Tērā rānei, me tuku atu te mahi manaaki i ngā tamariki me ngā rangatahi ki ngā iwi
TribeView the full glossary
/Māori me ngā kaiwhakarato hapori ka tautoko i a rātou.

Ngā wāhi arotahi hei whakakaha

Ina tutuki ai te tautuku ki ana wāhanga matua 10 me te pai ake o te mahi a Oranga Tamariki, kātahi pea ka tahuri a Oranga Tamariki ki ētahi atu wāhanga. Kua tohua e mātou ngā take hira e whai ake i roto i ngā wāhanga e rima o ngā waeture ka āwhina pea i a Oranga Tamariki, me ētahi atu tari kāwanatanga, mō te whiriwhiri i ngā wāhi arotahi anamata.

Wāhanga 1: Te aromatawai i ngā hiahia me te hanga mahere

  • Kei te māharahara tonu mātou mō te kaha o ngā tauwhiro hapori kia kounga te mahi mō te aromatawai i ngā hiahia, te hanga mahere me te toro i ngā tamariki me ngā rangatahi ki te whakarite mēnā kei te eke ō rātou hiahia, ā, mēnā kei te tōtika tonu ngā mahere. 
  • Ko te whakanui ake i ngā toronga a ngā tauwhiro hapori ki ngā tamariki me ngā rangatahi tētahi kaupapa matua a Oranga Tamariki mō ngā tau maha. Kāore i pai ake te tautuku ki ngā Waeture NCS mō ngā toronga a ngā tauwhiro hapori i te tau 2024/25, ā, kāore i te toroa te hautoru o ngā tamariki me ngā rangatahi i raro i te maru karauna e ai ki ngā here. Engari, i whakaatu a Oranga Tamariki i āhua pai ake te ōwehenga o ngā tamariki me ngā rangatahi i te toroa i ia waru wiki i te iti rawa mai i te Mei me te Hune o te tau 2025. 
  • Neke paku atu i te hautoru (38 ōrau) o ngā mahere Mōku Katoa (All About Me) kei te mohoa. He āhua rite tēnei ki tērā tau, e rongo ana i ngā kōrero a ngā kaitiaki me te hunga ngaio mō te kounga me te wātea o ēnei mahere ki te tautoko i te manaaki a ngā tamariki me ngā rangatahi. Kua hīkina e Oranga Tamariki te whakahou i ngā mahere Mōku Katoa hei kaupapa matua i roto i tana Mahere Mahi Ngā Paerewa Manaaki ā-Motu.

Wāhanga 2: Te whakatutuki i ngā hiahia hauora me te mātauranga

  • Kei te ngoikore tonu te whakatutuki i ngā hiahia hauora me te mātauranga o ngā tamariki me ngā rangatahi. Kāore pea i te tika ngā raraunga a Oranga Tamariki, e pā ana ki te kounga me ngā mea e inea ana, ā, kei te kī tonu mai ngā tāngata kāore i eke ngā hiahia hauora me te mātauranga.
  • Ko te haepapa mō te rapu i ngā tautoko hauora me te mātauranga kei a Oranga Tamariki. Kāore e herea ētahi atu tari kāwanatanga pērā i Te Manatū Hauora, Te Whatu Ora me Te Tāhuhu o Te Mātauranga kia ū ki ngā Waeture NCS. Mā te here pea i ētahi atu tari kāwanatanga kia tautuku tētahi tikanga e mātua āhei atu pea ngā tamariki me ngā rangatahi ki ngā ratonga me ngā tautoko. Heoi, nā ngā taupatupatu i waenga i ngā tari kāwanatanga mā wai e utu kāore ngā tamariki me ngā rangatahi i raro i te maru karauna i te whiwhi tautoko. 
  • Te āhua nei kāore tonu ngā tamariki me ngā rangatahi i te whiwhi i ētahi aromatawai hauora ā-tau e ai ki ngā Waeture NCS. Kāore i oti he mahi i te wāhanga pūrongo o te 2024/25 ki te tautohu i ngā mea mō tētahi tirotirotanga hauora ā-tau, heoi kua rongo ake mātou kua tīmata ngā mahi mō tēnei. 
  • Kei te rongo tonu mātou i te uaua mō ngā tamariki me ngā rangatahi i raro i te maru karauna ki te toro atu ki ngā ratonga hauora hinengaro. 
  • He maha ngā tamariki me ngā rangatahi kei raro i te maru karauna kāore tonu i te āhei ki te haere ki te kura. He koretake tonu ki te whakauru i ētahi tamariki, rangatahi hoki ki te mātauranga me te ngoikore o ngā kaimahi a Oranga Tamariki me Te Tāhuhu o Te Mātauranga ki te rapu i ngā tautoko e hiahiatia ana mā ngā tamariki me ngā rangatahi kia uru atu ki te mātauranga.

Wāhanga 3: Te tautoko i ngā kaitiaki

  • I tino hē kē atu te ū ki te whakaritenga o te whakanoho tamariki, rangatahi hoki ki ngā kaitiaki whai mana
    Prestige, authority, control, power, influence, status, spiritual power, charismaView the full glossary
    i tēnei tau, he 64 ōrau anake ngā aromatawai takitaro i taea i mua i te tuku i ngā tamariki me ngā rangatahi ki a rātou manaaki ai. Engari, kei te mahi tonu a Oranga Tamariki ki te whakapai ake i tēnei. 
  • Nā te poto o ngā kaitiaki me te uaua, te roa hoki o te tukanga whakaae te take kāore i te tautuku.
  • Ko te tikanga ka whai mahere tautoko ngā kaitiaki, ā, he nui ake te tūponotanga ka whakatinanahia ngā mahere tautoko e Oranga Tamariki tēnā i ngā tau o mua. E whakaatu ana tēnei i ngā mahi a Oranga Tamariki ki te whakaraupapa i ngā tautoko mā ngā kaitiaki whai muri i tā mātou pūrongo Ngā Wheako o Te Maru Karauna i Aotearoa
    New ZealandView the full glossary
    2022/23.
  • Kei te tono tonu ngā kaitiaki kia pai ake ngā mōhiohio mō ngā tamariki me ngā rangatahi ina tukuna ki a rātou, ka mutu kia auau ake te haere atu tō rātou tauwhiro hapori. Me tōtika hoki te whiwhi pūtea tautoko a ngā kaitiaki me ngā whakangungu e hāngai ana ki tō rātou wāteatanga me te whakarite i ngā hiahia o ngā tamariki, rangatahi e manaakitia ana e rātou.

Wāhanga 4: Kia noho haumaru ngā tamariki me ngā rangatahi me te whakarite ka whai reo rātou mō ō rātou ao

  • I kitea he nui ake ngā tamariki me ngā rangatahi i tūkinotia, i whakahapatia rānei i raro i te maru karauna i te tau 2024/25, 10 ōrau o ngā tamariki me ngā rangatahi katoa i raro i te maru karauna i tūkinotia, i whakahapatia rānei – e 530 ngā tamariki me ngā rangatahi. Kua piki tērā mai i te 507 o ngā tamariki me ngā rangatahi i tūkinotia, i whakahapatia rānei i te tau 2023/24, ā, kei te piki tonu taua kaute mai i te tīmatanga o tā mātou aroturuki i ngā Waeture NCS.
  • He tokoiti noa ngā tamariki me ngā rangatahi i whakamōhiotia mō te putanga o te tūhuratanga whai muri i tētahi whakapae mō te tūkinotanga. He hautoru anake i whakamōhiotia, ina tika ana kia pērā. Ki te kore e whakamōhiotia ko te mutunga atu pea ka ngaro te pono ki te hunga e tiaki ana i a rātou, ā, tērā pea kua kore e hiahia ki te whakaputa māharahara ā muri ake.
  • Ahakoa he mōrea e tino mōhiotia ana ēnei, he nui rawa ngā mahi tūkino kei te pā tonu ki ngā tamariki me ngā rangatahi i ngā wāhi noho. Ahakoa he iti iho i te 10 ōrau te wā i pau i ngā tamariki me ngā rangatahi i raro i te maru karauna ki ngā wāhi noho, he 20 ōrau tērā o te nui o ngā tamariki me ngā rangatahi i tūkinotia i raro i te maru karauna.
  • Kei te arotahi a Oranga Tamariki ki te whakaiti i ngā whawhai a ngā tamariki me ngā rangatahi ki a rātou anō i rō wāhi noho. I ā mātou toronga, i kite mātou ka hua ake i te ahurea taketake, tae atu ki te kūare o ngā kaimahi me ngā kaupapa kore raupapa, tētahi wāhi e pā mai ai ngā mahi tūkino.
  • Kei te mōhio te nuinga o ngā tamariki me ngā rangatahi kei ngā wahi noho, me ō rātou whānau i kōrero mai ki a mātou i ngā kōrerorero tahi o te tau 2024/25, he mōhio ki te tuku amuamu, te whakaara nawe rānei. Kua pai ake tēnei mai i ngā tau o mua.

Wāhanga 5: Ngā nekehanga ki kaitiaki kē i waenga whakanōhanga me te neke ki te taipakeketanga

  • Me pai ake ngā mahere mō ngā momo nekehanga katoa ki kaitiaki kē, ka mutu ka tino whaikiko ki ngā wheako o ngā tamariki me ngā rangatahi i raro i te maru karauna.
  • Neke atu i te hauwhā o ngā tamariki me ngā rangatahi i raro i te maru o Oranga Tamariki i neke ki waenga whakanōhanga i te tau 2024/25. Neke atu i te hautoru o aua nekehanga he kore i hiahia, i taea rānei e te kaitiaki te manaaki tonu i te tamaiti.
  • He iti whāiti te hanga mahere mō ngā nekehanga ki kaitiaki kē, ā, ko te maha he kōhukihuki, he ohorere rānei. E kī mai ana ngā tamariki, ngā rangatahi me ō rātou whānau kāore rātou i te whakaurua atu ki ngā mahere, ā, kāore hoki rātou i te mōhio kei te aha ina nekehia ana ki kaitiaki kē. 
  • Kua nui haere atu te whakatūroro me te tūkino mō ngā tamariki me ngā rangatahi e hoki ana ki te kāinga
    Address, residence, village, settlement, habitation, habitat, dwellingView the full glossary
    . Ahakoa he rite tonu te whakaae a Oranga Tamariki me mātua pai ake rātou i tēnei wāhanga, kāore anō kia pai ake te whakarite i ngā hokinga ki te kāinga, me te auau o ngā toronga a te tauwhiro hapori whai muri i te hokinga ki te kāinga. I whakaraupapatia e Oranga Tamariki te hoki o ngā tamariki me ngā rangatahi ki te kāinga i roto i tana Mahere Mahi Ngā Paerewa Manaaki ā-Motu i te tau 2025. 
  • Ahakoa kei te pai haere te maha o ngā tononga ki ngā tautoko nekehanga (TTS) i ia tau, 63 ōrau anake ngā rangatahi 16 tau te pakeke i te tau 2024/25 me te 77 ōrau o ngā rangatahi i whiwhi tononga.
  • Ehara i te mea kei te mārama ngā tauwhiro hapori katoa a Oranga Tamariki ki ō rātou haepapa me te whai i ngā kaupapahere hei tautoko i ngā rangatahi kia kauneke pai atu ai ki te taipakeketanga. Tekau mā tahi ōrau anake ngā rangatahi e āhei ana i whiwhi aromatawai pūkenga noho ora, he iti iho tēnei i te 2023/24. Kei te whakakīkī ngā kaimahi TTS i ngā whāruarua, te whakarite i ngā tiwhikete whānau, ngā tau Tāke me ngā kaute pēke. He whakakotiti tēnei i a rātou mai i ngā whāinga nui me ngā rangatahi pērā i te hanga mahere aramahi, te ako ki te taraiwa, te kimi wāhi hei noho me te ako me pēhea te noho i te taha o ētahi atu. 

1 E whakaatu ana tēnei i te maha o ngā tamariki
Children (plural) aged 0-13 yearsView the full glossary
me ngā rangatahi
Young person aged 14 – 21 years of ageView the full glossary
i whiwhi i ngā tohu hira whānui e iwa a Oranga Tamariki – kei roto ko ngā tohu hira mō ngā aromatawai hiahia, te hanga mahere, te whai whakaaro ki ngā whakaaro o te whānau
Whānau refers to people who are biologically linked or share whakapapa. For the Monitor’s monitoring purposes, whānau includes parents, whānau members living with tamariki at the point they have come into care View the full glossary
, ngā whakaaro o te hunga ngaio, te haere ki te kite i ngā tamariki me ngā rangatahi, te kounga o te kōrerorero tahi, ngā arawātea mō te tākaro, kei te tutuki i ngā tauwhiro hapori ngā mahi
WorkView the full glossary
i roto i ngā mahere tamariki, ka mutu kua tautuhia, kua whai whakaarohia ngā whakaaro o ngā tamariki. Kāore e whakaurua atu ngā tohu e hāngai ana ki te mātāwaka, te taipakeke rānei pērā i te eke ki te pakeke, tērā ka hāngai anake ki ētahi tamariki, rangatahi hoki kei raro i te maru karauna i tētahi wā.
2 VOYCE – Whakarongo Mai. (2025). Kei te rongo koe? Are you listening? Ō mātou reo mō te āhua o te maru karauna. voyce.org.nz/wp-content/uploads/2025/10/State-of-Care-2025-Digital.pdf